Cultuur & creativiteit bij seniors

Uit FOSwiki

Een senior die enthousiast is over een culturele of een creatieve activiteit, kan daarrond een project starten wanneer de tak geïnteresseerd is om eens iets leuks, moois, kunst-zinnigs te doen of om te leren met een bepaalde crea-techniek omgaan. Het eigenlijke doel van het project kan dan bv. een tentoonstelling worden, een demonstratie zijn van de techniek, enz... Het culturele aan een project kan bv. het bereiden van van uitheems gerecht zijn, een onderzoek hoe men leeft, werkt en woont, een bezoek brengen aan een theater, enz...

In de voorbereidingsfase moet eerst bepaald worden wat gedaan zal worden : met een techniek aan de slag gaan of een creatief produkt maken. In beide gevallen is het wel nodig bepaalde technieken onder de knie te hebben zodat deze getoond en aangeleerd kunnen worden aan de andere seniors om het eigenlijke doel te bereiken. Dit 'onder de knie hebben' mag zeker niet naar de perfectie overleunen daar de seniors vlug de neiging zouden hebben dat ze het nooit zullen leren. Wanneer deze technieken niet zo goed gekend zijn, is het nog altijd mogelijk om daarover tijdschriften en boeken te raadplegen. Ook in het contact treden met een specialist terzake kan een oplossing bieden. De tweede fase van de voorbereiding moet bedacht worden waarom dit gedaan wordt. Mogelijke doelen kunnen zijn : het presenteren van het eindresultaat aan 'anderen' (andere takken, eenheden, ouders, enz...), het verfraaien van het seniorlokaal, enz... En als laatste maar zeker niet onbelangrijkste fase is zorgen dat het nodige materiaal beschikbaar en in orde is. Alle materialen worden best op een checklist gezet en aangevuld wie voor wat zorgt. Hiervoor kan het best nodig zijn de gehele tak te betrekken zodat het materiaal gevonden kan worden door verschillende seniors en niet door één persoon. Een tussentijdse controle voorkomt dat bij de start van de eigenlijke activiteit bepaalde materialen niet in orde zouden zijn. Bij het verzamelen van de materialen komen natuurlijk ook financiële aspecten naar voor. Het is een aanrader om dit te bespreken met de tak en/of de moderator vooraleer met de activiteit te starten.

Eenmaal de voorbereiding ten einde kan begonnen worden met de activiteit. Voordat deze gestart kan worden is het noodzakelijk dat alle materialen klaar gezet worden en een eventuele controle of alles in orde is en naar behoren werkt. Wanneer aan de slag gegaan wordt met de seniors wordt eerst uitgelegd wat zal gebeuren en wat het doel is. Een eventuele demonstratie zegt meer dan sommige woorden. De kleine details worden bewaard tot later, wanneer de activiteit goed op gang is. Wanneer bepaalde materialen geleend zijn is het best dit te vermelden, hierdoor zullen de seniors er zorgvuldiger mee omspringen. Het zelfde geldt ook voor de kostprijs van de materialen. Tijdens de activiteit wordt het eigenlijke te verwachten resultaat in de gaten gehouden. Het gebeurt vaak genoeg dat de tak ergens aan werkt en het komt niet af terwijl het volledig volbrengen van het vooropgesteld doel leuker is en een mogelijke stimulans is naar andere creatieve en culturele activiteiten. Als afronding presenteren de seniors de resultaten aan elkaar en wordt besproken hoe dit aan de 'anderen' kan gebeuren.

Tijdens de activiteit kunnen eveneens een aantal zaken verkeerd lopen : *De senior welke de activiteit inleid overlaadt de andere seniors met wat ze allemaal kunnen en gaan doen. Hierdoor bestaat de kans dat de seniors overgaan naar het 'gewoon passief doen' wat verteld wordt, zonder hun eigen creativiteit er in te leggen. *De senior welke de activiteit inleid verteld de seniors te weinig en laat hun zelf bepalen hoe ze het zullen aanpakken. Hierdoor ontstaat de kans dat er geruime tijd voorbereidt wordt en dat maar weinig tijd overblijft om met de activiteit aan de slag te gaan. *Tijdens het verloop van de activiteit zakt het enthousiasme sterk. Het geven van nieuwe impulsen en stimulatie naar de seniors toe kan het enthousiasme terug in de goede richting brengen. *Als niet iedereen aan de activiteit wil deelnemen geldt hierbij één argumentatie : alleen het gezamenlijk produkt is echt leuk. Hiervoor dient rekening gehouden te worden dat niet alle seniors hetzelfde willen doen : sommigen willen meer op de voorgrond werken en anderen willen meer gedetailleerder werken. Het is dus noodzakelijk de seniors hierin de nodige ruimte te geven. *Het is, vooral bij zulke activiteiten, moeilijk een planning op te maken, om een tijdschema samen te stellen. Daarom is het belangrijk dat de tijd bewaakt wordt. Indien de activiteit goed meevalt en iedereen doet (enthousiast) mee, moet het mogelijk zijn de activiteit gewoon te laten doorlopen.


Projectvoorbeeld 1.

Voorwoord.

Sinds mensenheugenis geven mensen voorstellingen op straat, gewoon om geld te verdienen, maar ook om een bepaalde opvatting duidelijk te maken. Maar het kan natuurlijk ook voor de lol. Met dit project probeert men de aandacht te trekken van de voorbijgangers, en dat op verschillende manieren. Misschien vindt men het wel eng om een act op te voeren op straat, wat begrijpelijk is, doch eenmaal men bezig is ontdekt men dat het wel leuk is.

Benodigdheden.

Het enige wat nodig is zijn wat eenvoudige attributen en een hoop fantasie.

Werkwijze.

Om te beginnen is het wel handig om te beginnen met enkele spelletjes om in de sfeer te geraken. Enkele voorbeelden :

Sfeerspel 1.

Met de seniors zit men in een kring. De spelleider heeft een stok in de hand en zegt "Dit is geen stok maar een ..." waarna hij uitbeeldt wat voor voorwerp hij in zijn hand heeft (bv. een microfoon, een gitaar, een tennisracket, enz...). Als het voorwerp geraden is door de andere seniors, geeft hij de stok aan de volgende...

Sfeerspel 2.

De spelleider begint, zonder te spreken, een handeling. Als iemand weet welke handeling het is, doet hij een beweging die bij de handeling past. Als iedereen meedoet kan men kijken of alle handelingen kloppen.

Sfeerspel 3.

Twee seniors verlaten het lokaal en bedenken een geheim. Door trucs en vragen moeten de andere seniors er achter zien te komen wat het geheim is. De twee seniors spelen een stukje van het geheim in pantomime.


Na deze sfeerspelletjes gaat men bedenken wat men op straat wilt doen. Daarna oefent men best de acts in voor men op straat gaat. Enkele voorbeelden :

Straatspel 1.

In zwarte kledij en met witte gezichten doet men met een groepje een bepaalde activiteit, zonder dat men er materiaal bij gebruikt. Als voorbeeld kan men een huisje bouwen op het plein. Men tekent met krijt een vierkant op de grond. Iedereen die dan over het vierkant loopt; botst tegen een muur die men aan het metselen is.

Straatspel 2.

Het publiek mag niet doorhebben dat er een stukje toneel gespeeld wordt en moet mee gaan doen. Denk hierbij aan de verborgen-camera-programma's. Voorbeeld :Men zet een tafel neer op straat met eenvoudige hapjes en drankjes; men gaat een feestje vieren. Feliciteer een voorbijganger, geef hem een glas en proost met hem. Hoe reageert de persoon ? Andere voorbeelden : een nepdiefstal met achtervolging, een ruzie op straat, enz... Men dient er wel voor te zorgen dat men op tijd stopt en dat men duidelijk maakt dat het een act was.

Straatspel 3.

Men doet alsof de straat een berg is en beklimt deze compleet met touwen en toebehoren.

Voordat men een act gaat opvoeren dient men goed te bedenken waar men deze wilt opvoeren : aan het station komen veel mensen, doch deze hebben doorgaans haast om de trein te halen. Doe aan het station dus iets korts. Andere 'rustige' plaatsen zijn : het park, de markt, een plein, een winkelcentrum. Voordat men eigenlijk zou willen beginnen, is het best even aan te kloppen bij de politie. Het zou namelijk kunnen dat men een vergunning nodig heeft, of dat men op bepaalde plaatsen en/of tijdstippen geen opvoering mag houden.

Variaties.

*Men voert een bestaand toneelstuk op zoals dit gebeurde in de middeleeuwen. Goede toneelstukken zijn legenden van een dorp of stad. *Men kan ook muziek maken zoals de straatmuzikanten.

Vervolgactiviteiten.

Een voorstelling met grote marionetten samen met levende marionetten. Men kan hierbij ook een poppentheater vastmaken op een aanhangwagen, kar of fiets en hiermee rond trekken.

Projectvoorbeeld 2.

Voorwoord.

In elke grootstad kan men in de grote theaters grote producties zien met bekende acteurs. In de kleinere theaters echter werken vaak onbekende mensen of groepen. Zij proberen vaak iets nieuws te brengen en dat kan verrassend goed zijn. In dit project gaan de seniors niet alleen naar een toneelstuk kijken, maar is het de bedoeling om meer te weten te komen over de acteurs, over het ontstaan van een theaterproductie, over alles en nog wat te maken heeft met de opvoering.

Benodigdheden.

Men zoekt een (leuke) voorstelling in de buurt. Men denkt bij de bestelling van de kaartjes aan CJP, studentenkorting of groepskorting. Men probeert ook een afspraak te maken met een of meerdere spelers, of met de regisseur, of met de technici, of ... Meestal zullen deze mensen onder druk staan vlak vóór de voorstelling : misschien hebben ze geen zin om met iemand te praten. Een uitdaging om toch een afspraak los te peuteren...

Werkwijze.

Als men weet waar men naar toe gaat, gaat men op zoek naar de adressen van de medewerkers. Het is de bedoeling ze uit te nodigen voor een gesprek. De volgende suggesties kunnen helpen bij de verdere uitwerking : *Een kijkje nemen in het theater tijdens de opbouw van het decor. *Een technische rondleiding over licht en geluid. *Een gesprek met het personeel, degene die achter de schermen werken. Ze kunnen vaak veel vertellen over de acteurs. *Een afspraak met de schrijver van het toneelstuk. De informatie welke ontvangen is over de artiesten en de theaterproductie wordt aan elke senior doorgespeeld. Zo kan iedereen zich voorbereiden op het bezoek.

Het materiaal dat verzameld is, wordt meegenomen. Zo merken ze in het theater dat men zich heeft voorbereid en dat zal zeker op prijs gesteld worden. Na de rondleiding volgt de voorstelling. Men zal merken dat men er met andere ogen zal naar kijken. Men kan ook vooraf vragen of men een presentje mag aanbieden na de voorstelling, bijvoorbeeld achter de schermen. Het is daar dan een aparte sfeer : half geschminkte mensen lopen door elkaar, iedereen praat over de voorstelling. En ook de seniors kunnen dan gemakkelijker kwijt wat ze vonden van de voorstelling.


Variaties.

Men kan ook een andere voorstelling of evenement gaan bekijken zoals cabaret, opera of operette, circus, opname van een radioprogramma, televisiestudio, filmset, popconcert, jazzfestival, topsportevenement, enz...

Vervolgactiviteiten.

Men zal zien dat er heel wat komt kijken bij een theaterproductie. Misschien hebben de seniors nu wel zin gekregen om zelf een productie te doen : een toneelvoorstelling, cabaret of film. Men kan bv. beginnen met een presentatie van de seniortak op een kamp of een eenheidsfeest.


Projectvoorbeeld 3.

Voorwoord.

Elke gemeente of stad heeft wel iemand die zich bezig houdt met beeldende kunst. Deze kunstenaars vinden het doorgaans leuk om over hun werk te vertellen. Via de gemeentelijke afdeling cultuurzaken, het plaatselijke toeristenbureau of het dichtstbijzijnde kunstacademie kan men erachter komen wie zich in de buurt bezighoudt met kunst. Daarna kan men met de tak zelf kunst proberen maken.

Benodigdheden.

Men maakt eerst en vooral een afspraak met een kunstenaar. Men vertelt hem waarom men op bezoek wilt komen en met hoeveel mensen men zal zijn. Tijdens de vergadering vóór het bezoek wordt besproken wat men zal vragen. Tijdens het bezoek kan men zich op volgende zaken richten : *Welke materialen gebruikt de kunstenaar ? *Waar haalt hij de inspiratie vandaan ? *Wat voor technieken gebruikt hij ? *Wat voor werken heeft hij al gemaakt ? *Hoe denkt hij over de kunst van vandaag de dag ? *Wat kost een kunstwerk ?

Materiaal voor het tweede deel van het project : *Grote vellen papier, lakens. *Verf en borstels. *Sjorhout en -touw. *Plantespuit. *Verfverdunner.

Werkwijze.

Wanneer is iets kunst ? Wordt dit bepaald door het materiaal, de techniek, het idee of de emotie die het bij anderen oproept ? De seniors bedenken wat zij belangrijk vinden en houden dit in het hoofd als ze zelf aan de slag gaan.

Gooi- en smijtexpressie.

De vloer wordt bedekt met grote vellen papier of met een laken. Met verf en borstels slingert men hier kleurige effecten op. Men rolt er met autobanden overheen of men loopt er zelf doorheen. Het gaat niet alleen om het gooien, maar ook om de combinatie en de kleuren. Het eindresultaat kan hierna opgehangen worden. Aangezien men hierbij niet netjes te werk gaat, kan men restjes verf en oude borstels gebruiken. Idee : een auto of een fiets met afwasbare verf beschilderen.


Pionierkunst.

Men denkt groot en ruimtelijk. Met grote hoeveelheden hout en touw kan men mooie kunstvoorwerpen maken. Idee :maak een kunstvoorwerp als speelobject. Het wordt dan een klim-, loop-, kruipding, wat nog artistiek verantwoord is ook.

Graffitikunst.

Men vult een plantespuit met verdunde verf en spuit hiermee op een laken. Men moet wel opletten dat men niet te veel verf gebruikt, anders loopt alles dooreen. De plantespuiten hebben meestal een regelbare spuitmond, hiermee kan bepaald worden of men de verf als een nevel of als een straal zal aanbrengen. Door bepaalde stukken af te dekken en te werken met sjablonen kan men scherpe lijnen maken.

Natuurlijk moet men ook iets doen met kunstwerken : een echte expositie dus ! Bij het exposeren is niet alleen het kunstwerk belangrijk, maar ook de manier waarop het geëxposeerd wordt. Men zorgt voor een goede verlichting en een rustige achtergrond. Men geeft kunstwerken best de ruimte en zet ze apart op een pilaar in plaats van alles op één tafel. Men kan eventueel kleine kunstvoorwerpen op de draaitafel van een oude pick-up zetten en deze laten draaien. Men kan ook proberen de kunstvoorwerpen te exposeren in het plaatselijk museum, bibliotheek, gemeentehuis, ziekenhuis of tijdens een braderie.

Variaties.

*De kunst van het glasblazen is een activiteit waarbij men, na introductie in de techniek, de mooiste moderne dingen zelf kan maken. *Moderne kunst kan men ook toepassen op gebruiksvoorwerpen, bekers, sieraden, mappen, enz... *Nautische kunst : men kan een boot op een bijzondere manier beschilderen door bv. er een kunstwerk op af te beelden van Breughel, Van Gogh, ... Men kan ook kiezen voor een rits op de waterlijn of een bakstenen romp, ... ideeën genoeg ! Een techniek om bovenstaande beschilderingen te verwezenlijken is het projecteren van een dia op de boot en de contouren over te trekken. Zoiets kan ook op een muur van het lokaal gebeuren.


Projectvoorbeeld 4.

Voorwoord.

Dit project loopt eigenlijk evenwijdig met een ander, kan een onderdeel zijn van een ander : men wilt bv. de aandacht vestigen op een activiteit die ingericht is door de tak en men wilt anderen uitnodigen. Indien hiervoor een in het-oog-springende affiche gemaakt wordt, zal de respons hoger liggen dan wanneer men enkel een 'wit met zwarte lettertjes'-papier aan een muur zal hangen.

Benodigdheden.

Voor het maken van affiches die mensen moeten aanspreken is het nodig om hiervoor goed materiaal te gebruiken. Het produkt wordt er beter van en het is leuker om met een professionele opzet aan de slag te gaan. Volgende benodigdheden kan men aanzien als basisuitrusting : *Lichtbak. Onmisbaar voor o.a. het trekken van hulplijnen op de achterkant van het origineel. Een lichtbak kan men kopen of zelf maken : lampen onder een melkglas is ideaal. *Schaar en mesje, linialen, driehoek, correctievloeistof, wrijfletters, zwart schrijfgerei (fineliner, viltstiften, tekenpen), figuur- en/of lettersjablonen, lijm. *Illustratiemateriaal (foto's, tekeningen), zwart-, ruitjes- of ander achtergrondmateriaal, tijdschriften.

Werkwijze.

Affiches is meer dan met een dikke stift iets op een vel papier krabbelen. Dat zal weinig indruk maken. Men kan prachtige dingen maken zonder dat men een tekenaar is. In het begin is het best om in kleinere groepjes (2 à 3 personen) te werken. Men kan dan, vertrekkende uit onderstaande vraagstellingen, ontwerptekeningen maken. Deze kunnen dan met elkaar vergeleken worden en de sterkste ideeën uit elkaars ontwerpen kunnen dan samengebracht worden tot een presenteerbare, definitieve versie. Volgende vragen dienen wel gesteld : Wat wilt men ermee bereiken? Wat wordt de tekst?Wees zuinig met de tekst : wie, wat, waar en wanneer zijn meestal genoeg. Is er een pakkende illustratie of is tekst alleen genoeg ? Welk formaat ? Men kan stellen dat voor buiten min. een A3-formaat gebruikt wordt, voor binnen (winkels) een A4. Welke kleuren, welke layout ?Afhankelijk van de reproductietechniek wordt de eventuele kleuren bepaald. Voor de layout maakt men eerst een paar schetsen.

De groepjes werken de beste schetsen op ware grootte uit en presenteren de resultaten. Eénmaal de keuze gemaakt, kan er aan de definitieve vormgeving gewerkt worden. Het is best dat men bij volgende vragen ook even stil staat : *Hoe groot wordt de oplage ? *Wordt de affiche gekopieerd of worden er een aantal originelen gemaakt ? Bij kopiëren moet men ervoor zorgen dat de originelen in zwart/wit gemaakt zijn.

Enkele richtlijnen.

Teksten.

Alle teksten moeten duidelijk leesbaar zijn : van dichtbij en van veraf. De letters moeten niet te dik zijn en niet te mager, en van hetzelfde lettertype.

Illustraties.

Foto's zijn meestal niet aan te raden : ze zijn moeilijk te reproduceren (tenzij men ze kan laten inrasteren). Er is misschien wel een senior die goed kan tekenen. Daarnaast kan men nog altijd illustraties halen uit tijdschriften of uit computerprogramma's.

Koppen.

De kop van een affiche moet de mensen aantrekken om verder te lezen. Het moet een kernachtige kreet zijn. Wrijfletters zijn het mooist, maar men kan ook koppen uit tijdschriften gebruiken. Men dient ervoor te zorgen dat tekst en illustraties in de juiste verhouding staan door vergroten of verkleinen met een kopieerapparaat. Men gebruikt verder de lichtbak om hulplijnen te trekken zodat de afstand tussen de letters en illustraties gelijk is.

Meerkleurendruk.

Indien een kopieerapparaat in de omgeving ook de mogelijkheid heeft om kleur te kopiëren, is dit zeker aan te raden om er gebruik van te maken; de affiche wordt fleuriger en trekt meer aandacht. Kleurkopiën zijn wel een pak duurder dan de gewone zwart-witte. Daarom is het gebruik van gekleurd papier een alternatief.

Variaties.

Als de affiche weinig tekst bevat, kan men het op een zeefdrukraam zetten en het op deze manier vermenigvuldigen. Het effect is wel heel anders. Mooie affiches staan goed in het taklokaal. Men kan gerust affiches maken over een algemeen onderwerp ter verfraaiing van het lokaal. Onderwerpen kunnen bv. zijn : zaken waar men tegen is, protestaffiches over milieuvervuiling, aankondigingsaffiches over een internationaal kamp, affiche met activiteitskalender,...

Projectvoorbeeld 5.

Voorwoord.

Zelf muziek maken ! Misschien wordt men dan wel niet bekend in heel België, maar wel binnen de eenheid ! Men kan een eigen tune of rap maken. Elk radio- en TV- programma heeft zo'n een herkenningsmelodie, dus waarom de seniors niet ? Maar men kan natuurlijk nog meer met muziek...

Benodigdheden.

*Instrumenten en andere zaken die geluid maken. *Een bandje met vijf tot tien tunes of jingles van bekende radio- en televisieprogramma's. *Minimaal twee cassetterecorders, liefst één met dubbingmogelijkheid (kopiëren). *Cassettes. *Een drietal microfoons. *Een ritme-box (bv. in een keyboard).

Werkwijze.

Dit project bestaat uit verschillende onderdelen die men met z'n allen of in groepjes kan doen. Er is ook een radioreporter (1 of 2 personen) die van alle onderdelen stukken opneemt op cassette. De reporter(s) praat het geheel aan elkaar tot een compleet radioprogramma met reclame, tunes en dergelijke.

Het geluidsvierkant.

De spelleider tekent een groot vierkant op een vel papier en verdeelt het in zestien hokjes. De seniors bedenken elk een geluid en noteren dit in één van de hokjes. Geluiden die dubbel voorkomen kunnen doorstreept worden zodat één of meerdere hokjes openblijven. Het resultaat kan gespeeld worden van links naar rechts. De spelleider wijst in een regelmatig tempo één voor één de hokjes aan terwijl de andere seniors de geluiden maken. Men herhaalt het geheel een paar keer, en het tempo kan ondertussen opgedreven worden. Als het goed gaat, kan het geheel in canon uitgevoerd worden zodat men een tweestemmige uitvoering krijgt.

Het raadspel.

Iedereen bedenkt een geluid en laat dat horen. Een brommerfanaat laat bv. het geluid van een startende brommer horen. Zo ontstaat het raadspel met geluiden.


Ritmebox.

Men verdeelt de tak in tweeën. De spelleider tikt het ritme. De ene groep moet daarbij om de vijf tellen een klap in de handen geven (of op trommels), de andere groep om de drie tellen. Men kijkt of men dit één of twee minuten kan volhouden. Er kan ook iemand er doorheen klappen, om de anderen in de war te brengen. Men herhaalt dit tot niemand zich meer vergist. Daarna kan men hetzelfde doen met drie groepen. Ook kan men geleidelijk het tempo versnellen. In groepjes van vijf à zes seniors kan men ritmes gaan trainen. De ene helft klapt in tweeën, terwijl de andere helft in precies dezelfde tijd drie keer klapt. Men probeert dit eerst afzonderlijk en daarna samen. Men combineert deze 'human beatbox' met een echte ritme-box en men maakt een lekkere discodreun...

Opname van een tune.

Men luistert met z'n allen naar de radio- en televisietunes die opgenomen zijn. Men gaat dan in groepjes een tune namaken of er zelf een verzinnen. Men dient er wel rekening mee te houden dat een tune meestal niet langer duurt dan 10 seconden, maar dat het opnamen ervan uren kan duren. Het resultaat wordt op band gezet.

Sampling.

Hiervoor heeft men wel een sample-machine (keyboard) nodig. Met zulke machines kan men een geluid opnemen en dit nadien 'bewerken' : uittrekken, hoger of lager maken, laten vibreren, laten herhalen, enz... Men neemt hiervan ook een stuk op.

Jam-session.

Een jam-session is een gezellige informele muziekimprovistatie. In iedereen schuilt een muzikaal talent. Misschien ontstaat, al doende, een eigen tune of lied. Bovendien is het een leuke manier om de vergadering af te sluiten nadat men naar de uitzending van de radioreporter(s) en de andere produkten geluisterd heeft.

Variaties.

*Als iemand van de seniors veel van een bepaalde muziekstroming weet, laat men hem of haar daar een half programma over verzorgen. Een senior met een 'andere' smaak kan ook een stuk van het programma voor z'n rekening nemen. Men laat dan muziek horen en men vertelt er iets over. Na afloop praat men met z'n allen na over wat men er van vindt. *Men kan ook een avondvullend programma maken met een muziekthema. Bv. Rock 'n' Roll-muziek met leren jacks, vetkluiven en petticoats. Misschien kan men een rock 'n' roll-danspaar uitnodigen voor een swingende demonstratie. Ook het organiseren van een jazz-avond of een western-avond compleet met kampvuur hoort tot de mogelijkheden.