Verantwoordelijkheid & aansprakelijkheid

Uit FOSwiki

(Doorverwezen vanaf Verantwoordelijkheden)

Leid(st)er zijn is vrijwillig, maar niet vrijblijvend. Je kunt niet zomaar alles doen waar je zin in hebt. Je bent wekelijks met kinderen en andere leid(st)ers op stap en daar zijn bepaalde spelregels aan verbonden. Daarnaast wil je vooruit gaan in je eenheid. Goed discussiëren is belangrijk, een beslissing nemen is minstens even belangrijk. Twee keer verantwoordelijkheid, twee keer ook jouw verantwoordelijkheid.

Algemeen

Een dagtocht, een weekend, een bosspel, … Het aantal activiteiten dat je in een scoutsjaar organiseert, is niet bij te houden. Tijdens deze activiteiten ben je echter niet alleen verantwoordelijk voor het slagen van het spel, maar ook voor de veiligheid van je leden. Het is bijna niet uit te sluiten dat er af en toe een ongeluk zal gebeuren. Je bent nu eenmaal met spelende kinderen en spelende leiding bezig. Een vraag waar je misschien wel mee zit is: ‘Kan ik persoonlijk aansprakelijk gesteld worden voor deze ongevallen?’. Als je al het mogelijke hebt gedaan om een ongeluk te voorkomen, hoef je je geen zorgen te maken.

Dit staat ingeschreven in de wet onder organisatieplicht en toezichtplicht. Een woordje uitleg:

Organisatieplicht

We hebben als leiding de wettelijke plicht om zoveel mogelijk de gevaren te voorzien en uit te sluiten. Dit betekent dat je wettelijk verplicht bent om bij de voorbereiding van elke activiteit voldoende aandacht te hebben voor mogelijke gevaren. Daarbij moet je de nodige concrete voorzorgen nemen.

VOORBEELD
Je moet JV/JG’s-Aspiranten leren omgaan met een zaag voor ze hem mogen gebruiken, de verkeersregels uitleggen aan de V/G’s-Juniors voor ze de straat op mogen, je gaat geen spel spelen langs een gevaarlijke baan,...

Organiseer elke activiteit zo, dat je alle mogelijke risico’s zoveel mogelijk uitsluit en zorg dat je dit op papier (vb. spelfiches, kampvoorbereiding, ...) kunt bewijzen.

Toezichtplicht

Als leiding ben je wettelijk verplicht om er actief op toe te zien dat je leden zichzelf of anderen niet in gevaar brengen.

VOORBEELD
Een Bever die niet kan zwemmen, mag je niet zomaar in een diep zwembad laten springen. Op tocht met de Welpen zorg je dat er iemand van de leiding vooraan en iemand achteraan loopt. Als leiding mag je niet dronken zijn tijdens de activiteiten of op andere momenten wanneer je verantwoordelijk bent voor je leden (vb. op kamp ook als je leden slapen!),...

De goede huisvader

De goede huisvader is een juridische term. Ze betekent dat je ‘het goed’ beheert naar best vermogen. ‘Het goed’ zijn in dit geval je leden. Anders gezegd: je gedraagt je zoals een goede huisvader of -moeder voor zijn/haar gezin zou zorgen. Dit betekent dat je altijd verantwoordelijk moet optreden als leiding, en dat je te allen tijde de wet moet respecteren.

VOORBEELD
Zorg dat je dagtochten goed zijn voorbereid, dat je in je auto niet meer dan het maximum toegelaten aantal passagiers meeneemt,...

Als je de organisatieplicht en de toezichtplicht nakomt dan ben je een goede huisvader.

Wat als het goed fout loopt?

Als je geen rekening houdt met de toezicht- en organisatieplicht en als je daardoor een ongeval veroorzaakt, dan kan je strafrechtelijk aansprakelijk bevonden worden. Je kan dan zelfs veroordeeld worden tot het betalen van een boete en/of tot een correctionele straf. In de realiteit gebeurt het bijna nooit dat jeugdleiders vervolgd worden. Als het wel voorvalt, dan gaat het meestal om heel erg zware fouten. Weet dat FOS Open Scouting je rechtsbijstand biedt, ook bij fout of nalatigheid. Er is één uitzondering: er mag geen opzet, zoals dronkenschap, crimineel gedrag of middelengebruik, in het spel zijn. De verantwoordelijkheid voor dergelijke fouten moet je zelf dragen.

Leid(st)er – takleid(st)er – eenheidsleid(st)er

Of je nu welpenleid(st)er of eenheidsleid(st)er bent, je bent aan dezelfde regels gebonden. Je bent verantwoordelijk voor de toezichtplicht en de organisatieplicht van je activiteiten. Het voornaamste verschil is dat je verantwoordelijk bent voor andere activiteiten. Wie is dan verantwoordelijk voor wat? Uiteraard heeft iedereen een bepaalde verantwoordelijkheid binnen het groter geheel, maar toch liggen de accenten bij de verschillende functies anders.

Leid(st)ers

De leid(st)ers zijn verantwoordelijk voor de wekelijkse activiteiten met hun tak. Zij moeten hun leden een afwisselend en aangenaam programma aanbieden, dat past binnen de piramide van Open Scouting. Als er problemen zijn bij de kinderen, als er wordt gepest of als iemand is gekwetst, dan zorgen zij er voor dat die worden opgelost.

Takleid(st)ers

De takleid(st)er draagt in de eerste plaats verantwoordelijkheid over zijn/haar leidersploeg. Hij/zij is er verantwoordelijk voor dat de samenwerking tussen de leiding optimaal verloopt. Hij/zij moet vb. bepaalde spanningen opmerken en trachten op te lossen. Hij/zij is ook verantwoordelijk voor het opleiden van de nieuwe leiding en het blijven opvolgen van de meer ervaren leiding. Daarnaast is hij/zij verantwoordelijk voor de praktische organisatie van de tak. Worden alle activiteiten goed voorbereid, worden de ouders op tijd verwittigd over het maandprogramma, zijn er problemen met een andere tak, …?

Eenheidsleid(st)ers

De eenheidsleid(st)er ten slotte draagt in de eerste plaats een verantwoordelijkheid ten aanzien van de eenheid. Hij/zij moet zorgen dat er een lijn zit in de activiteiten van de verschillende takken, dat eenzelfde visie doorheen alle takken loopt. Daarnaast heeft de eenheidsleid(st)er een heleboel organisatorische verantwoordelijkheden, zoals kampen voorbereiden, eenheidsboekjes uitgeven, vergaderingen voorbereiden, … Een laatste niet te onderschatten taak zijn de contacten die een eenheidsleid(st)er moet onderhouden. Er zijn de ouders die het vertrouwen moeten voelen om hun kinderen wekelijks af te staan, er is de gemeente of de stad die zorgt voor subsidies, er zijn de buren, er is FOS4U, …

Je ziet dat elke functie een pak verantwoordelijkheden met zich meebrengt. Besef echter dat je er nooit alleen voor staat. Je kunt terecht bij je andere leiding, je eenheidsleiding, andere eenheidsleiding,… Natuurlijk staat FOS Open Scouting ook voor je klaar met raad en daad … Aarzel niet om een beroep te doen op al die mensen om je heen!

Verzekeringen

Alles wat je wil weten over de FOS-verzekering vind je op de website.

En dan moet je de knoop doorhakken...

Uiteraard is het onmogelijk om een pasklaar antwoord te geven op elke verantwoordelijkheidsvraag.

VOORBEELD
Is het nu zo erg dat je vier pinten drinkt aan het kampvuur ’s avonds? Mogen JVG’s-Aspiranten alleen op pad gestuurd worden?

Deze en vele andere vragen komen in elke eenheid vroeg of laat aan bod. Het is belangrijk om deze discussies niet uit te weg te gaan. We zijn namelijk een actief pluralistische beweging en dit houdt in dat we steeds in dialoog willen treden met mensen die er andere overtuigingen op nahouden. Dit betekent niet dat het bij louter discussiëren moet blijven? Zeker niet, het is evenzeer onze verantwoordelijkheid om tot een besluit te komen. Dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan. Het is erg moeilijk om tot een consensus te komen bij een waardediscussie. De meningen kunnen sterk verschillen en de argumenten zijn niet altijd even objectief. Een argument als ‘het hoort niet’ kan dan wel eens de bovenhand halen. Als je ervoor kiest om de discussie te voeren zijn er een aantal zaken waar je zeker rekening mee moet houden.

  • Je hebt een bepaalde verantwoordelijkheid. Je staat niet boven de wet. Als je bijvoorbeeld goedkeurt dat de leiding tijdens de activiteiten mag drinken en er gebeurt iets, dan heb je een probleem met je toezichtplicht.
  • Iedereen moet de kans krijgen om met zijn argumenten naar buiten te komen. Tijdens dat proces moet er zoveel mogelijk rekening gehouden met ieders argumenten.
  • Bij heel gevoelige discussies is het belangrijk om als voorzitter van de vergadering geen standpunt in te nemen en alleen te modereren. In sommige gevallen kun je via FOS een objectieve persoon de discussie laten leiden.

Het is belangrijk om het gespreksverloop goed voor te bereiden. Voorzie een methodiek voor elk deel van de vergadering. Vat af en toe samen wat er al gezegd is en wat er nog moet besproken worden. Zorg dat je eindigt met een duidelijk besluit en eventueel een aantal nodige actiepunten. Niet eenvoudig zeg je? Het spel Zinspelen kan je helpen.

Zinspelen
Zinspelen is een spel dat is uitgewerkt door FOS Open Scouting in samenwerking met het Centrum voor Informatieve Spelen. Het spel is een speelse methodiek om met een aantal moeilijkere thema’s om te gaan. Centraal staat de interactie en het inleven in het standpunt van iemand anders. Het spel helpt je om over een bepaalde stelling een consensus te bereiken en een actieplan op te stellen.